Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος: 35 χρόνια προσφοράς στην Ορθοδοξία

Στις 22 Οκτωβρίου 1991, η Αγία και Ιερά Σύνοδος του Οικουμενικού Πατριαρχείου εξέλεξε ομόφωνα νέο Οικουμενικό Πατριάρχη τον Μητροπολίτη Γέροντα Χαλκηδόνος Βαρθολομαίο. Ήταν 51 ετών. Τριάντα πέντε χρόνια αργότερα, ο άνθρωπος που ανέλαβε τη διαδοχή του Πατριάρχη Δημητρίου έχει συνδέσει το όνομά του με τον διαχριστιανικό διάλογο, την οικολογική ευαισθητοποίηση, τη Μεγάλη Σύνοδο της Κρήτης και τη δύσκολη αντιπαράθεση με τη Μόσχα για την Ουκρανία.

Η εκλογή και η ενθρόνιση στο Φανάρι

Ο Πατριάρχης Δημήτριος Α΄ εκοιμήθη στις 2 Οκτωβρίου 1991. Είκοσι ημέρες αργότερα η Σύνοδος εξέλεξε παμψηφεί τον Βαρθολομαίο, ο οποίος γνώριζε ήδη εκ των έσω τη λειτουργία του Πατριαρχείου. Η ενθρόνισή του έγινε στις 2 Νοεμβρίου 1991, στον Πατριαρχικό Ναό του Αγίου Γεωργίου στο Φανάρι. Ανέλαβε έναν θεσμό με ιστορία αιώνων, αλλά και με περιορισμούς που απορρέουν από τη θέση της ελληνικής ορθόδοξης μειονότητας στην Τουρκία.

Το παιδί της Ίμβρου και οι σπουδές στη Χάλκη

Γεννήθηκε στις 29 Φεβρουαρίου 1940 στο χωριό Άγιοι Θεόδωροι της Ίμβρου, ως Δημήτριος Αρχοντώνης, γιος του Χρήστου και της Μερόπης. Τα πρώτα σχολικά του χρόνια τα πέρασε στο νησί και συνέχισε στο Ζωγράφειο της Κωνσταντινούπολης και στην Κεντρική Σχολή Ίμβρου. Η ιδιαίτερη πατρίδα του, με τη μακρά ιστορία της ελληνικής κοινότητας και τις δοκιμασίες της, έμεινε σταθερό σημείο αναφοράς στη δημόσια παρουσία του.

Αποφοίτησε αριστούχος από τη Θεολογική Σχολή της Χάλκης το 1961 και την ίδια χρονιά χειροτονήθηκε διάκονος, λαμβάνοντας το όνομα Βαρθολομαίος. Υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία στην Τουρκία από το 1961 έως το 1963. Συνέχισε ανώτερες σπουδές στη Ρώμη, στο Οικουμενικό Ινστιτούτο του Bossey στην Ελβετία και στο Μόναχο. Η πολυγλωσσία του και η εξοικείωση με τη δυτική θεολογική σκέψη διαμόρφωσαν το διεθνές προφίλ του.

Από συνεργάτης του Δημητρίου στον Πατριαρχικό Θρόνο

Το 1969 χειροτονήθηκε πρεσβύτερος και το 1973 εξελέγη Μητροπολίτης Φιλαδελφείας. Επί σειρά ετών υπηρέτησε ως διευθυντής του ιδιαίτερου γραφείου του Πατριάρχη Δημητρίου, συμμετέχοντας σε αποστολές, διαλόγους και εκκλησιαστικές διαβουλεύσεις. Το 1990 έγινε Μητροπολίτης Γέρων Χαλκηδόνος. Έτσι, όταν άνοιξε το ζήτημα της διαδοχής, διέθετε μακρά διοικητική εμπειρία και διεθνείς επαφές.

Η Χάλκη, η Ίμβρος και οι σχέσεις με την Τουρκία

Μόνιμο αίτημα της Πατριαρχίας του παραμένει η επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, η οποία παραμένει κλειστή ως σχολή θεολογικής εκπαίδευσης από το 1971. Η ανάγκη εκπαίδευσης νέων κληρικών, η νομική θέση του Πατριαρχείου και η προστασία των μειονοτικών ιδρυμάτων έχουν απασχολήσει επανειλημμένα τις σχέσεις του με την Άγκυρα. Παρά τις διαφωνίες, επιδιώκει διαρκή επικοινωνία με τις τουρκικές αρχές. Η επιστροφή στην Ίμβρο και η αναζωογόνηση της εκεί ομογενειακής ζωής έχουν ιδιαίτερο συμβολισμό για τον ίδιο.

Ο «Πράσινος Πατριάρχης»

Η προστασία του περιβάλλοντος έγινε διεθνώς αναγνωρίσιμο στοιχείο της δράσης του. Συνέδεσε την οικολογική κρίση με την ανθρώπινη ευθύνη, τη θεολογία της δημιουργίας και την ανάγκη αλλαγής του τρόπου ζωής. Πρωτοβουλίες, διεθνή συμπόσια και συνεργασίες με επιστήμονες και θρησκευτικούς ηγέτες του χάρισαν τον χαρακτηρισμό «Πράσινος Πατριάρχης». Το οικολογικό μήνυμα του Φαναρίου απευθύνεται πλέον πολύ πέρα από τα όρια του ορθόδοξου κόσμου.

Οι Πάπες, ο διάλογος και η ενότητα των Χριστιανών

Η προσέγγιση με τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία υπήρξε κεντρική επιδίωξη. Οι συναντήσεις με τον Ιωάννη Παύλο Β΄, τον Βενέδικτο ΙΣΤ΄ και τον Φραγκίσκο ενίσχυσαν τη δημόσια εικόνα ενός Πατριαρχείου που επιδιώκει διάλογο χωρίς να παραμερίζει τις θεολογικές διαφορές. Στις επαφές του με άλλες χριστιανικές ομολογίες και θρησκείες προβάλλει την ειρηνική συνύπαρξη, την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και την ελευθερία της πίστης.

Η Μεγάλη Σύνοδος της Κρήτης το 2016

Σημαντικός σταθμός υπήρξε η Αγία και Μεγάλη Σύνοδος της Ορθόδοξης Εκκλησίας στην Κρήτη, τον Ιούνιο του 2016, έπειτα από μακρά προετοιμασία. Συζητήθηκαν η αποστολή της Ορθοδοξίας στον σύγχρονο κόσμο, η νηστεία, ο γάμος, η διασπορά και οι σχέσεις με άλλους χριστιανούς. Η απουσία τεσσάρων αυτοκέφαλων Εκκλησιών, μεταξύ αυτών και της Ρωσικής, ανέδειξε τις δυσκολίες της πανορθόδοξης συνεννόησης. Παρά τα όρια, η Σύνοδος αποτέλεσε κομβικό γεγονός της Πατριαρχίας του.

Η Ουκρανία και η μεγάλη ρήξη με τη Μόσχα

Η απόφαση του Οικουμενικού Πατριαρχείου να χορηγήσει το 2019 Τόμο Αυτοκεφαλίας στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας προκάλεσε βαθιά κρίση στις σχέσεις με το Πατριαρχείο Μόσχας. Το Φανάρι υποστήριξε ότι ενήργησε βάσει των ιστορικών και κανονικών αρμοδιοτήτων του. Η Μόσχα αμφισβήτησε την απόφαση και διέκοψε την ευχαριστιακή κοινωνία με την Κωνσταντινούπολη. Μετά τη ρωσική εισβολή του 2022, ο Βαρθολομαίος καταδίκασε τον πόλεμο και τάχθηκε υπέρ της ειρήνης και της προστασίας του ουκρανικού λαού. Το ζήτημα παραμένει μία από τις σημαντικότερες εκκλησιαστικές διενέξεις της εποχής.

Μια Πατριαρχία με διεθνή απήχηση και εσωτερικές προκλήσεις

Ο Βαρθολομαίος έχει ταξιδέψει σε πολλές χώρες, έχει συναντήσει πολιτικούς και θρησκευτικούς ηγέτες και έχει αναδείξει ζητήματα προσφύγων, ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ειρήνης. Παράλληλα, η διατήρηση της ενότητας μεταξύ αυτοκέφαλων Εκκλησιών, οι σχέσεις με την ορθόδοξη διασπορά και η διαχείριση ιστορικών δικαιοδοσιών απαιτούν λεπτούς χειρισμούς. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης κατέχει πρωτείο τιμής στην Ορθοδοξία, όχι εξουσία αντίστοιχη με εκείνη του Πάπα επί όλων των Ορθοδόξων.

Ο Οκτώβριος του 2026 και η επέτειος των 35 χρόνων

Στα 86 του χρόνια, ο Βαρθολομαίος συμπληρώνει στις 22 Οκτωβρίου 2026 τριάντα πέντε χρόνια από την εκλογή του. Με αφορμή την επέτειο, η ΕΡΤ έχει ανακοινώσει ειδικό ντοκιμαντέρ για τη ζωή και το έργο του, με προβολή στις 22 Οκτωβρίου. Οι δημόσιες παρεμβάσεις του εξακολουθούν να στρέφονται στην ενότητα της Εκκλησίας, στον διάλογο, στο περιβάλλον και στις νέες προκλήσεις της τεχνολογίας. Η ιστορία του είναι ταυτόχρονα η ιστορία της επιμονής του Φαναρίου να διατηρήσει διεθνή φωνή από μια μικρή έδρα στην Κωνσταντινούπολη.

Πηγές: huffpost, Οικουμενικό Πατριαρχείο (επίσημο βιογραφικό, ec-patr.org/o-patriarxis/viografiko/), ιστορικό βιογραφικό Αγίας και Μεγάλης Συνόδου (orthodoxcouncil.org), ΕΡΤ (21.10.2026), orthodoxia.info (14.10.2026).